CHEMISCHE CONTAMINANTEN NOG STEEDS VAN BELANG/b>

- Een workshop van “Food Doctors” over contaminanten -

Inleiding

“Food Doctors” is een onderneming die zich bezighoudt met voedselveiligheid en met specifieke problemen die aan voedingsmiddelen zijn verbonden. Binnen dat kader adviseert en ondersteunt zij - vanuit een wetenschappelijke benadering - instellingen, overheden en industrie. De onderneming biedt ook hulp als calamiteiten zouden optreden.

Begin oktober 2008 was ik weer eens te gast bij een workshop van Food Doctors. Deze keer kwamen vooral de chemische contaminanten aan de orde. Vanuit het oogpunt van de volksgezondheid misschien het beste aan te duiden als niet-levende verontreinigingen. Daardoor staan de meeste chemische contaminanten niet voorop wat hun gevaarlijkheid betreft. Ze kunnen zich immers niet vermenigvuldigen; hoogstens worden ze gevormd in levende organismen die het product verontreinigen. Dit laat onverlet dat ze uiterst giftig kunnen zijn. Daarom is het van tijd tot tijd toch goed, daar wat aandacht te besteden om bepaalde risico’s beheersbaar te houden. Dus is het nodig, de gevaren (hazards) goed te kennen. Overigens worden de begrippen ‘hazard’ en ‘risk’ regelmatig met elkaar verward. Daarom heeft het zin, af en toe te noemen wat ermee wordt bedoeld. Bij deze maar weer eens. Hazard of gevaar is in feite een (slechte) eigenschap van een stof, een levend organisme of een systeem. Deze kunnen tot een risico leiden. Risk (risico) is dus de kans dat we door dat gevaar problemen ondervinden.

Veel van deze contaminanten hebben een plantaardige oorsprong, maar kunnen ook in vleesproducten terechtkomen. Schimmeltoxinen bijvoorbeeld. Dit zijn vaak zg. alkaloïden; verbindingen die stikstof bevatten en daardoor basische eigenschappen bezitten. Alkaloïden zijn vaak bijzonder giftig.

Het is van belang dat ook in de vleessector kennis bestaat van chemische contaminanten en dat van deze stoffen het een en ander bekend is. Het bezoek aan zo’n workshop is zijn geld dan ook waard, want er wordt veel duidelijk gepresenteerde informatie gegeven en de discussies zijn ook waardevol. Die verlopen vaak zeer geanimeerd. Op de bewuste middag werd tot bijna zes uur doorgepraat.

Voor een aantal natuurlijke toxinen bestaat wetgeving. Soms (maar niet altijd) zijn deze toxinen door onschadelijke behandelingen (zoals bijvoorbeeld uitspoelen) gemakkelijk te verwijderen.

Overzicht

Van veel belang zijn systemen die waarschuwen voor risico’s. Sinds 1979 kent men het RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed). Wettelijke basis daarvoor is de Verordening EG/178/2002, artikel 50 (http://ec.europa.eu/food/food/rapidalert/index_en.htm). Ik laat het graag aan de lezer over, die rapporten eens te bekijken.

Meldingen in het kader van RASFF bestaan voor iets minder dan de helft uit eerste meldingen en iets meer dan de helft uit vervolgmetingen. Het gaat daarbij ook over micro-organismen (zie de hierboven genoemde website). De rapportage vindt wekelijks plaats. Daarnaast kent men jaarrapporten.

Bij de meldingen worden de landen genoemd waar de melding plaatsvond en door welke groep, evenals de maatregelen die vervolgens werden genomen. De grootste groep binnen de meldingen vormen de schimmeltoxinen (ook mycotoxinen genoemd); ongeveer een kwart, die hoofdzakelijk betrekking hebben op noten).

Hordentechnologie

Alle meldingen zijn ook nog eens naar productcategorie op een rij gezet: Noten staan bovenaan met 656 meldingen in 2007 (meestal met schimmeltoxinen als de reden). Vlees vinden we op de zesde plaats met 129 meldingen (vooral vanwege pathogene micro-organismen; dit zal geen verbazing wekken. Niet zozeer chemische contaminanten gelukkig). Vis staat op de derde plaats. Vanwege zware metalen. Bij kennisneming van de individuele meldingen blijkt dat het hier om kwik gaat. Er wordt geen seleengehalte bij vermeld. Reden om de informatie kritisch te beschouwen, want seleen bindt het kwik immers tot het onschadelijke kwikselenide.

Ad Ruiter